Wpływ wysiłku... - Pracownia Informatyczna w Gimnazjum im. Królowej Jadwigi w Brzostku

Przejdź do treści

Menu główne:

Wpływ wysiłku...

Materiały
Wpływ wysiłku na układ kostny i krążenia

Niepokojące są dane wskazujące na bardzo niską wydolność fizyczną społeczeństwa (w tym także dzieci i młodzieży). U ludzi zdrowych nie ma to większego znaczenia, ale u ludzi z upośledzoną funkcją jakiegoś układu lub narządu może to być czynnik realnie zagrażający ich zdrowiu.
Im niższą wydolnością fizyczną dysponuje człowiek, tym niższe są nie tylko jego maksymalne możliwości, rzeczywiście coraz rzadziej wykorzystywane, ale tym mniejszą ich część może wykorzystać podczas różnych czynności związanych z wysiłkiem fizycznym,
Wysiłek fizyczny jest tylko jednym z wielu obciążeń (stresów), na które jest narażony organizm człowieka. Wysiłek ten, będąc częstym obciążeniem fizjologicznym, może ujawnić nieprawidłowości w układzie kostnym i krążenia, których nie stwierdza się w spoczynku oraz posłużyć do oceny czynności serca, układu kostnego, układu krążenia, oddechowego i innych.
Wydolność fizyczna w znacznym stopniu zależy od wieku, płci, wytrenowania, czynników dziedzicznych i aktualnego stanu układu kostnego i krążenia.

W zależności od rodzaju skurczów mięśni rozróżnia się wysiłki: dynamiczne i statyczne.
Wysiłki dynamiczne wykonywane są z przeważającym udziałem skurczów izotonicznych i krótkotrwałych skurczów izometrycznych. Wysiłek dynamiczny definiowany jest jako skurcz mięśni dających w efekcie ruch (np. chód, bieg, jazda na rowerze). Wysiłek dynamiczny stanowi przede wszystkim obciążenie objętościowe dla lewej komory serca. W tym przypadku reakcja układu krążenia jest proporcjonalna do wielkości wysiłku.
Podczas wysiłków statycznych dominującym typem aktywności mięśni są dłużej utrzymywane skurcze izometryczne. Ciągły skurcz mięśni bez wykonywania ruchu (np. utrzymywanie ciężaru, uścisk ręki). Wysiłek statyczny powoduje obciążenie lewej komory o charakterze bardziej ciśnieniowym niż objętościowym. Odpowiedź układu krążenia na wysiłek izometryczny jest trudna do oceny w skali stopniowej, ponieważ odpowiedź na pobudzenie małej i dużej grupy mięśniowej są podobne. Ponadto rzut serca (pojemność minutowa) niewiele się zwiększa, gdyż w obrębie pobudzonych mięśni docho¬dzi do wzrostu oporu naczyniowego, co ogranicza przepływ krwi.
W zależności od wielkości grup mięśniowych zaangażowanych w wysiłku wyróżnia się:
— wysiłki lokalne, obejmujące mniej niż 30% całej masy mięśni (np. praca wykonywana za pomocą jednej lub obu kończyn górnych),
— wysiłki ogólne, podczas których zaangażowanych jest ponad 30% masy mięśni (np. praca wykonywana za po¬mocą obu kończyn dolnych).
W zależności od czasu wykonywania pracy wysiłki można podzielić na:
— wysiłki krótkotrwale, trwające do kilkunastu minut,
— wysiłki o średniej długości, trwające od kilkunastu minut do 30—60 minut.
— wysiłki długotrwale, wykonywane dłużej niż 30—60 min.
Intensywność wysiłków stanowi najbardziej złożone kryterium ich podziału. Przyjęto rozróżniać tzw.:
— obciążenia bezwzględne,
— obciążenia względne.
Nawiązując do mojej profesji – nauczyciela informatyki, chcę poruszyć w moich rozważaniach kwestię wysiłku, jaki człowiek wykonuje pracując przy komputerze.

Zmiany w układzie kostnym w oparciu o błędy ergonomii

Spędzając długie godziny pracując przy komputerze, nie zdajemy sobie najczęściej sprawy z tego, jak ważne jest zachowanie odpowiedniej higieny środowiska pracy. Dopiero po pewnym czasie pracy, gdy odczuwamy bóle stawów, mięśni, kiedy ból kręgosłupa nie pozwala nam na dłuższą "pogawędkę" z naszym "przyjacielem", uświadamiamy sobie, że coś jest nie w porządku. A żeby uniknąć tego typu rozczarowań ze strony naszego organizmu wystarczyłoby przecież tylko odpowiednio zorganizować miejsce swojej pracy, przyjąć odpowiednią postawę - maksymalnie odciążającą nasz organizm, a bóle i zdrętwienia odeszłyby w niepamięć. Obecnie na rynku jest wiele mebli i akcesoriów komputerowych, które zaprojektowane w oparciu o najnowsze osiągnięcia ergonomii mają nam pomóc w zachowaniu bezpieczeństwa i zdrowia podczas pracy. Pomimo tego, dziwi jednak fakt, że przeciętny użytkownik wydając niemałą przecież kwotę rzędu kilku tysięcy złotych na nowy sprzęt komputerowy nie dba o swoje zdrowie, i żałuje poświęcenia dalszych dwustu na odpowiednie oprzyrządowanie, które jest przecież niezbędne dla zachowania właściwej pozycji sylwetki podczas pracy. Różnorodność obecnych na rynku biurek, stolików i foteli przystosowanych do wykorzystania przy stanowisku komputerowym powoduje, że każdy może znaleźć odpowiedni dla siebie model tak pod względem konstrukcji jak i ceny. Ważnym jest, aby miejsca pracy nie traktować jako zła koniecznego i nie przyjmować jego pierwotnej formy, lecz tak je modyfikować, aby z czasem było funkcjonalne, bezpieczne a przede wszystkim odpowiadało nam pod względem estetycznym i uwzględniało nasze przyzwyczajenia.
Współczesna antropometria uwzględnia wiele pomiarów naszego ciała i w powiązaniu z ergonomią, są tworzone średnie wzorce budowy ciała obecnej populacji. Wzorce te są następnie wykorzystywane przy konstruowaniu urządzeń codziennego użytku - w tym także stanowisk komputerowych. W tych ostatnich szczególną rolę odgrywają pomiary wykonywane w pozycji siedzącej - przecież większość czasu pracy informatyka jest właśnie wykonywana na siedząco.

Zwyrodnienia stawów

Długotrwałe użytkowanie komputera w sposób niezgodny z ergonomią, prowadzi do powstania wielu powikłań w tym także zwyrodnień stawów. To właśnie stawom zawdzięczamy nasze tak wszechstronne zdolności manualne. W procesie ewolucji zostały nam "podarowane" liczne bardziej lub mniej ruchome połączenia pomiędzy kośćmi, a dzisiaj - za sprawą intensywnego korzystania z komputerów właśnie te stawy stają się coraz częściej podstawą wizyt w gabinetach lekarskich. Już chociażby podczas, jak by się mogło zdawać, zwykłego pisania na klawiaturze, nie zdając sobie z tego sprawy niszczymy połączenia stawowe. Jak to się dzieje? Odpowiedź jest banalnie prosta, lecz często umyka naszej uwadze - oto ona. Większość osób obsługujących komputery, używa klawiatury do jako podstawowego narzędzia służącego do komunikacji z maszyną, jednak znikomy procent posiadł umiejętność pisania bezwzrokowego. Techniki oparte na pisaniu bezwzrokowym zakładają umiejętność wpisywania komend, podczas gdy wzrok operatora spoczywa na ekranie monitora. Jednak aby uzyskać odpowiednie rezultaty, konieczne jest odpowiednie ułożenie palców na klawiaturze komputera. Metody treningowe zakładają jak najmniejszą ruchliwość dłoni podczas procesu pisania - odpowiednie palce trafiają bezpośrednio na znajdujące się nieopodal nich klawisze. W ten właśnie sposób, poprzez odpowiednie rozłożenie palców względem klawiszy, mamy zapewnione odpowiednie tempo pisania przy minimalnych ruchach dłoni. Co jednak dzieje się w przypadku, gdy operator nie posiada tej umiejętności? Oto sedno sprawy - układ palców rąk nie odpowiada rozłożeniu klawiszy, przez co dłonie muszą wykonywać skomplikowane "piruety" podczas pisania, obciąża to dodatkowo mocno już zaangażowane nadgarstki i w ten sposób łatwo o niekorzystną modyfikację układu kostnego dłoni.

Zmiany w ułożeniu obojczyków

Anatomiczne ułożenie obojczyków umożliwia nam utrzymanie odpowiednio wyprostowanej sylwetki ciała, umożliwiając tym samym właściwą wentylację płuc. Jednak po dłuższym użytkowaniu komputera zauważono że niewłaściwa postawa może doprowadzić do trwałych zniekształceń właśnie w obrębie łopatek. Gdy utrzymujemy nasze ciało w pozycji fizjologicznie normalnej, obojczyki są ułożone horyzontalnie. Natomiast podczas pracy przy komputerze, nasze kończyny górne utrzymywane są w nienaturalnej pozycji (ręce umieszczone w niewielkiej odległości jedna od drugiej, co powoduje przyjęcie niewłaściwej pozycji przez pozostałą część naszego ciała.

Uszkodzenia kręgosłupa w wyniku długotrwałego utrzymywania niewłaściwej pozycji siedzącej

Już od dziecka każdego z nas upominano: Siedź prosto, nie garb się!". Niemal wszyscy pamiętamy tortury jakim poddawano nas w przedszkolu i pierwszych klasach Szkoły Podstawowej. Zabiegi te miały na celu wyzbyć nas złych nawyków utrzymywania niewłaściwej pozycji siedzącej a tym samym uchronić nasz kręgosłup od jego złych skutków - pogłębiania naturalnych i powstawania niefizjologicznych krzywizn układu kręgów. Dzisiaj jednak rzadko kto pamięta o przestrogach z dzieciństwa. Pracując przy komputerze przyjmujemy najróżnorodniejsze, najdziwniejsze i najbardziej niesamowite z punktu widzenia naszej anatomii pozycje. Skutki tego typu postępowań są oczywiste: zniekształcamy nasz kręgosłup powodując powstawanie w jego strukturze niesamowitych zniekształceń, w wyniku których sylwetka kręgosłupa zaczyna przypominać serpentyny dróg w Górach Skalistych. Zdrowy kręgosłup wyposażony został przez matkę naturę w krzywizny zapewniające odpowiednią amortyzację reszcie ciała a w szczególności głowie, która jest najważniejszą częścią naszego organizmu.

Wpływ długotrwałego pozostawania w pozycji siedzącej na układ krążenia

Układ krążenia jest tym zestawem narzędzi fizjologiczno-anatomicznych, który odpowiada za dostarczanie tlenu, substancji pokarmowych i wielu innych równie ważnych czynników do każdej żywej komórki organizmu Do jego obowiązków należy również dostarczanie wszelkiego rodzaju substancji niezbędnych w regulacji procesów metabolicznych. Spełnia on więc doniosłą rolę w organizmie ludzkim. Jednak bardzo często nie jest dostrzegany negatywny wpływ długotrwałej pozycji siedzącej na układ krążenia jako całość, a pozycja siedząca jest podstawową pozycją przy pracy na stanowisku komputerowym. Pozycja siedząca wymusza na człowieku przyjęcie niefizjologicznego ułożenia kończyn dolnych, co jest bezpośrednią przyczyną obniżenia zdolności przepływu krwi przez nasze nogi. Upośledzone krążenie krwi może prowadzić do wielu niebezpiecznych schorzeń, takich jak np.: niewydolność zastoinowa serca, która z kolei powoduje powstawanie obrzęków obwodowych - głównie dolnych części ciała, wydłużonego czasu krążenia, hepatomegalii, a nawet podwyższeniem ciśnienia żylnego wyrażającego się przepełnieniem żył szyjnych. Niewydolność zastoinowa serca może w końcu prowadzić do tak niebezpiecznego powikłania jak duszność napadowa oraz obrzęk płuc. Zmiany te są spowodowane nagłą niewydolności lewej komory w stosunku do komory prawej, co powoduje nagły wzrost ciśnienia w naczyniach żylnych i naczyniach włosowatych płuc, a to z kolei prowadzi do przesiąkania płynów do przestrzeni oddechowych.
Oprócz niewydolności zastoinowej płuc bardzo niebezpieczne jest samo ograniczenie przepływu krwi przez naczynia krwionośne. Ma to bardzo często miejsce właśnie przy utrzymywaniu pozycji siedzącej podczas pracy. Obniżona cyrkulacja krwi powoduje, powstawanie skrzepu wewnątrz naczynia krwionośnego. Mechanizm takiego powstawania skrzepów nazywany jest wykrzepianiem wewnątrznaczyniowym. Mechanizm powstawania tego typu skrzepów jest teoretycznie bardzo prosty: zwolniony przepływ krwi sprzyja gromadzeniu się aktywnych czynników krzepnięcia, które nie ulegają zmyciu ze ścian naczynia, tak jak w czasie prawidłowego przepływu krwi.
Wykrzepianie wewnątrznaczyniowe występuje w takich naczyniach jak: tętnice wieńcowe i mózgowe, w miejscach gdzie błona wewnętrzna naczynia jest uszkodzona przez blaszki gromadzące się złogi cholesterolu oraz ponad miejscami występowania uszkodzeń wsierdzia. Powstałe skrzepy zamykają światło tętnic zaopatrujących narządy, często części skrzepów odrywają się i przeniesione prądem krwi do odległych miejsc tworzą zatory uszkadzające inne narządy np. zator tętnicy płucnej.

Jak komputery wpływają na nasze zdrowie

Do każdego Internauty! 
Ile razy zastanawiałeś się, skąd wziął się uporczywy ból ramienia, dlaczego nasze ręce niejako samoistnie wędrują w kierunku karku, aby czułym dotykiem złagodzić kłujący ból. Może również niezrozumiały jest dla wszystkich uporczywy ból i łzawienie oczu, gdy którąś z kolei godzinę męczy potwory w kolejnej wersji gry Quake'a...
Wszystkie powyższe dolegliwości i wiele innych, wywoływane są niekontrolowanym i przedłużającym się w nieskończoność przesiadywaniem przed ekranem komputera, bo jeszcze tylko jedna strona WWW... Ręce morderczo uderzające w klawisze klawiatury, bo referat na wczoraj... Niewygodna pozycja, bo tyle ich już było, że każda kolejna przyjmuje coraz to wymyślniejszą formę...
Jednak niekoniecznie tak musi być... Zacznij dbać o swoje ciało - masz przecież jedno.

Bibliografia:
Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Kraków 2000
autor: S. Konturek
opracował:
Paweł Batycki
nauczyciel informatyki w Gimnazjum im. Królowej Jadwigi w Brzostku 


Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego